Η φετινή ετήσια αξιολόγηση του Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας σκιαγραφεί ένα ανησυχητικό τοπίο για την Ελλάδα, τοποθετώντας την στην 24η θέση ανάμεσα στις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η χώρα μας βρίσκεται στην προτελευταία τετράδα, ξεπερνώντας μόνο τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία, γεγονός που σηματοδοτεί μια αισθητή υποχώρηση κατά τρεις θέσεις σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. Αυτή η πτώση δεν αποτελεί μια τυχαία εξέλιξη, αλλά αντικατοπτρίζει εδραιωμένες και χρόνιες αδυναμίες που εντοπίζονται στον τρόπο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος και των κρατικών θεσμών. Το βάρος πέφτει ιδιαίτερα στην αποτελεσματικότητα των μηχανισμών ελέγχου της εξουσίας, οι οποίοι φαντάζουν ανεπαρκείς για να διασφαλίσουν την ισορροπία και τη λογοδοσία. Η ουσιαστική λειτουργία των θεσμών, από το κοινοβούλιο και τη δικαιοσύνη μέχρι την ανεξαρτησία των ρυθμιστικών αρχών, παρουσιάζει εμφανή σημάδια δυσλειτουργίας.
Η αδυναμία αποτελεσματικής επιτήρησης και παρέμβασης σε περιπτώσεις κατάχρησης εξουσίας, καθώς και η έλλειψη διαφάνειας σε κρίσιμες διαδικασίες, υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στην πολιτική ηγεσία και τους κρατικούς φορείς. Αυτά τα ζητήματα δεν επηρεάζουν μόνο την εσωτερική σταθερότητα και την ποιότητα της διακυβέρνησης, αλλά έχουν και ευρύτερες επιπτώσεις στην εικόνα της χώρας σε διεθνές επίπεδο, δυσχεραίνοντας ενδεχομένως την προσέλκυση επενδύσεων και την ενίσχυση της διεθνούς της θέσης. Η απώλεια τριών θέσεων σε διάστημα μόλις ενός έτους αποτελεί μια καίρια προειδοποίηση. Δεν πρόκειται απλώς για μια αριθμητική υποχώρηση, αλλά για ένα σήμα προς την κατεύθυνση της ανάγκης για δομικές μεταρρυθμίσεις και για την ενίσχυση της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η εστίαση πρέπει να στραφεί στην ενδυνάμωση των ανεξάρτητων αρχών, στη βελτίωση της λογοδοσίας όλων των κυβερνητικών επιπέδων και στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Η αντιμετώπιση αυτών των χρόνιων προβλημάτων είναι επιτακτική, προκειμένου να αναστραφεί η αρνητική πορεία και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη. Οι αναλυτές της έρευνας επισημαίνουν συγκεκριμένες αδυναμίες που συνδέονται άμεσα με την αποδυνάμωση των θεσμικών ελέγχων. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει φαινόμενα πελατειακών σχέσεων, έλλειψη διαφάνειας στις δημόσιες συμβάσεις, προκλήσεις στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, καθώς και περιορισμούς στην ελευθερία του τύπου και της έκφρασης. Η ενίσχυση των εγγυήσεων για την αμεροληψία και την αντικειμενικότητα των δημόσιων λειτουργών, μαζί με τη θέσπιση αυστηρότερων κανόνων για την πρόληψη της διαφθοράς, αποτελούν κρίσιμους άξονες για την ανάκαμψη. Η Ελλάδα καλείται να αναλάβει δράση για να ενισχύσει τα θεμέλια της δημοκρατίας της.
