Σαν σήμερα, 19 Μαΐου, η Ελλάδα στέκεται με σεβασμό και οδύνη μπροστά σε μία από τις πιο σκοτεινές και τραυματικές σελίδες της ιστορίας της: την Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Η επιλογή αυτής της ημερομηνίας δεν είναι τυχαία. Στις 19 Μαΐου του 1919, ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα, σηματοδοτώντας την έναρξη της δεύτερης, πιο ανελέητης και συστηματικής φάσης των διωγμών εναντίον του ποντιακού ελληνισμού. Αυτό το γεγονός αποτέλεσε την κορύφωση μιας μακρόχρονης προσπάθειας εξάλειψης ενός πολιτισμού, που είχε ρίζες τριών χιλιετιών στον Εύξεινο Πόντο. Ο Πόντος, πέραν της γεωγραφικής του θέσης, υπήρξε για τον ελληνισμό ένας πνευματικός και πολιτιστικός φάρος, ένα πεδίο ανάπτυξης και ακμής, με λαμπρά ελληνικά κέντρα να κοσμούν τις ακτές και την ενδοχώρα του.
Η ιστορική μνήμη της γενοκτονίας είναι επιτακτική, υπενθυμίζοντάς μας την ανάγκη για διαιώνιση της αλήθειας και για απόδοση δικαιοσύνης. Η παρουσία των Ελλήνων στον Πόντο χάνεται στα βάθη των αιώνων, με την ιωνική αποικιακή εξάπλωση να θέτει τις βάσεις για έναν ισχυρό και πολυδιάστατο ελληνισμό. Από την αρχαιότητα, πόλεις όπως η Τραπεζούντα, η Σινώπη και η Αμισός, αποτέλεσαν ζωντανά κύτταρα ελληνικής ζωής, εμπορίου, τέχνης και πνεύματος. Η ελληνική γλώσσα, οι παραδόσεις, η θρησκεία και η εκπαίδευση άνθισαν, διαμορφώνοντας μια μοναδική ταυτότητα που κράτησε αναλλοίωτη στο χρόνο. Η απώλεια αυτού του κόσμου, αυτός ο ξεριζωμός, δεν ήταν απλώς μια δημογραφική συρρίκνωση, αλλά η βίαιη εξάλειψη μιας ολόκληρης ιστορικής συνέχειας. Η φρίκη των εκτοπισμών, οι σφαγές, η απανθρωπιά, όλα αυτά τα σκοτεινά κεφάλαια, πρέπει να γνωρίζουμε για να κατανοήσουμε το μέγεθος της απώλειας και να τιμήσουμε την αντίσταση των προγόνων μας.
Η γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, υπαγορευμένη από ένα ακραίο εθνικιστικό ιδεολόγημα, υπήρξε μια εγκληματική πράξη που άφησε πίσω της εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και έναν λαό διασκορπισμένο σε όλο τον κόσμο. Οι μαρτυρίες των επιζώντων, οι θησαυροί της λαϊκής τέχνης και μουσικής που σώθηκαν, αποτελούν σήμερα το αδιάψευστο τεκμήριο της βαρβαρότητας και της φρικαλεότητας. Η ανάκληση αυτών των γεγονότων δεν είναι πράξη μίσους, αλλά πράξη μνήμης, αναγνώρισης και διδαχής. Είναι η προσπάθεια να μην ξεχάσουμε, να μην αφήσουμε την ιστορία να σβήσει, και να διασφαλίσουμε ότι τέτοιες θηριωδίες δεν θα επαναληφθούν στο μέλλον. Η διατήρηση αυτού του ιστορικού αποθέματος είναι χρέος απέναντι στις γενιές που πέρασαν και στις γενιές που θα έρθουν. Ο ξεριζωμός του ποντιακού ελληνισμού, η έκλημά του, δεν ήταν μια απλή μετακίνηση πληθυσμών, αλλά μια συντονισμένη κρατικά υποστηριζόμενη πολιτική εξόντωσης.
Οι χιλιάδες άνδρες που στάλθηκαν σε τάγματα εργασίας, η απώλεια θησαυρών, οι βιασμοί, οι αναγκαστικοί γάμοι, οι μαζικές εκτελέσεις, όλα αυτά συνθέτουν την τραγική εικόνα ενός ολόκληρου πολιτισμού που δέχτηκε ναζιστικής έμπνευσης επιθέσεις. Η επιστροφή στην πατρίδα, η ανασυγκρότηση και η διατήρηση της ταυτότητας σε νέες πατρίδες, ήταν μια ακόμη δύσκολη μάχη. Παρά τις αντίξοοηθημένες συνθήκες, οι Πόντιοι Έλληνες κατάφεραν να επιβιώσουν, να διατηρήσουν τις παραδόσεις τους και να προσφέρουν σημαντικά στην ελληνική κοινωνία. Η 19η Μαΐου είναι ημέρα χρέους, ώστε να μην ξεχαστεί η φρίκη, αλλά κυρίως, να τιμηθεί η ανθεκτικότητα και η διαχρονική αξία του ποντιακού ελληνισμού.
